عبد الرضا سالار بهزادى

246

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

« هنگامى كه عده‌اى از قشون بريتانيا براى تسلط بر اوضاع به پنجگور رفتند دولت انگليس به ناصر الدين شاه پيشنهاد كرد كه بالاخره براى تعيين خطوط سرحدى و مسئلهء كوهك تصميم قاطعى اتخاذ نمايد . در اطراف اين مسئله مكاتبات زيادى شد . . . نظر به اينكه شاه حاضر نبود براى فرستادن هيئتى كه نتيجهء كارش نامعلوم است مخارج زايدى متحمل شود ، مذاكره و مكاتبهء دولتين ايران و انگليس متوقف گرديد كه ناگاه نوروز خان خارانى به نخلستان‌هايى كه در اين اواخر اسعد الدوله به سركشى آنها رفته بود و آن را ضميمهء خاك ايران مىدانست دست‌اندازى نمود . چون خبر اين قضيه در كرمان شايع شد فرمانفرما رسما نامه‌اى به اين جانب نوشت و تقاضا كرد كه براى خروج متمردين از خاك ايران اقدامى به عمل بياورم . من در جواب خاطرنشان ساختم كه وقوع اين حوادث مادام كه خطوط سرحدى تعيين نگرديده غيرقابل اجتناب است و اين جانب از مبادرت به هرگونه اقدامى نسبت به اين موضوع در شرايط حاضر معذور مىباشد . فرمانفرما رونوشت نامه‌هاى متبادله را به تهران فرستاد و شاه نيز تصميم گرفت براى تشكيل كميسيونى كه در اواخر فوريه در كوهك مشغول كار شد فرمان صادر نمايد . » 168 از مطالب فوق به خوبى مشخص است كه كليهء ناآرامىهاى مرزى به تحريك دولت انگليس و به دست ايادى آن دولت جهت مجبور ساختن دولت ايران براى موافقت با تعيين رسمى حدود مرزى بوده است . سردار نوروز خان خارانى براى خوانندهء اين اسناد چهرهء ناآشنايى نيست . نامه‌هاى موضوع اسناد 15 و 16 و 17 كه در مورد طغيان مير شهداد بلوچ بر عليه دولت انگليس و تحصن وى در قلعهء دزك مىباشند ، از همين سردار نوروز خان خارانى به عنوان يكى از « وكلاى دولت بهيهء انگليس » و « مأمور دولت بهيهء انگليس » براى تحويل گرفتن مير شهداد نام مىبرند . اقدام وى در مورد تجاوز به سرحدات بلوچستان در 1312 نيز بلاشك با اطلاع و صوابديد و احتمالا با پشتيبانى دولت انگليس به منظور وارد آوردن فشار به دولت ايران و راضى ساختن اين دولت براى تعيين رسمى مرزها بوده است . اما ناصر الدين شاه از اقدام قبلى جهت تعيين رسمى مرزهاى بلوچستان خاطرهء خوشى نداشت . كميسيون مرزى قبلى بلوچستان كه در سال 1288 ه . ق . و به عنوان « كميسيون حكميت دربارهء اختلافات مرزى ايران و كلات » تشكيل گرديد و فردريك گلد اسميد به عنوان كميسر و حكم انگليسى و ميرزا معصوم خان انصارى به عنوان كميسر دولت ايران و نمايندهء وزارت خارجهء و ابراهيم خان سعد الدوله به عنوان حاكم بلوچستان و نمايندهء وزارت داخلهء ايران در آن كميسيون شركت داشتند ، به علت مخالفت ابراهيم خان با نظريات هيأت انگليسى كه در مقام ظاهرى حكم و داور - و در باطن طرف اصلى قضيه - از ادعاهاى خان كلات پشتيبانى مىنمود ، موفق به حل كليهء مسائل مرزى بلوچستان نشد . هيأت انگليسى قبلا نقشهء حدود مرزى را تعيين نموده و با اولياى وزارت خارجهء ايران نيز در مورد آن به توافق كلى رسيده بود و آن‌گاه براى علامت گذارى مناطق توافق شده بر روى نقشه و معاينهء دقيق موارد اختلاف در عمل به بلوچستان عزيمت نمود . امّا خوشبختانه در اين زمان ابراهيم خان سعد الدوله حكومت بلوچستان ايران را برعهده داشت . وى عليرغم دستورات تهران و كرمان چون نقشه‌هاى انگليس را مغاير منافع ايران در منطقه تشخيص داده بود ، نه فقط از نشان دادن حسن نيت و همكارى با هيأت انگليسى سرباززده ، بلكه علنا رويهء خصمانه‌اى در مقابل آنها در پيش گرفت .